Монголын хуульчдын холбооны Захиргааны эрх зүйн хорооны тэргүүн, хууль зүйн доктор Ц.Цогтоос УИХ-аас батлагдан мөрдөгдөж буй захиргааны хууль тогтоомжийн хэрэглээ, түүнтэй холбоотой үүсч буй маргааны талаар зарим зүйлийг тодрууллаа.
-Саяхан Засгийн газраас гаргасан бүхий л шийдвэр, үйл ажиллагаанд шүүхийн журмаар хянагдахгүй байх талаар санал, санаачилга гарах болсон. Энэ талаар тодруулахгүй юу?
-Хуульчдын холбооны Захиргааны эрх зүйн салбар хорооны хийх ёстой ажлын нэг бол Захиргааны эрх зүйн хууль тогтоомжийн шинэчлэлт, өөрчлөлттэй холбоотой асуудалд анхааралтай хандах явдал юм. Монгол Улсын парламент, Засгийн газар, шүүх гэсэн гурван институцийн хувьд тулгамдаж буй нэг асуудал байна. Тэр нь Засгийн газрын шийдвэртэй маргасан маргааныг захиргааны хэргийн шүүх шийдвэрлэх эсэх тухай. Үүнийг Засгийн газрын зүгээс Захиргааны ерөнхий хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах хуулийн төсөл санаачлах замаар шийдвэрлэх гэж байгаа юм байна.
Гэвч ингэхдээ Монгол Улсын Засгийн газрын бүхий л шийдвэр, үйл ажиллагааг Захиргааны ерөнхий хуулийн үйлчлэлд хамааруулахгүй байх өөрчлөлт хийх гэнэ. Ингэснээр иргэдийн эрх зөрчигдсөн эсэхэд хөндлөнгөөс хуулийн хяналт хэрэгжихгүйд хүргэх нь ээ. Иймээс зайлшгүй Захиргааны эрх зүй судлаачид, хуульчид байр сууриа илэрхийлэх шаардлагатай гэж үзэж байна.
-Энэ асуудлыг хэрхэн зөв шийдвэрлэх ёстой юм бэ?
-Уг сэдвийг ярихад Засгийн газар гэдэг байгууллага хуулийн дор ажиллах ёстой юу, үгүй юу гэдэг асуулт гарч ирнэ. Захиргааны хэргийн шүүх Засгийн газрыг хянаад, юу хийхийг нь зааж зурах гээд байгаа хэрэг биш юм. Харин Монгол Улсын иргэдийн эрхийн хэрэгжилт дэх хуулийн хяналтыг хэрэгжүүлэгч юм. Шүүхийг ашиглах, хүний гараар могой бариулах санаа заримд нь байхыг үгүйсгэхгүй. Тийм байж болох ч үгүй. Шүүх зөвхөн иргэд, хуулийн этгээдийн шаардлага хангасан нэхэмжлэлд үндэслэж, зөвхөн Засгийн газрын захиргааны акт, захиргааны гэрээ, хэм хэмжээний акт тухайн нэхэмжлэл гаргасан этгээдийн эрхийг зөрчсөн үү гэдгийг л тогтоодог. Гэхдээ энэхүү нэхэмжлэл нь гагцхүү шаардлага хангасан, хууль ёсны дагуу үүссэн эрх байж гэмээнэ зөрчигдсөн бол шүүх уг эрхийг сэргээхийн тулд Засгийн газрын шийдвэрийг хүчингүй болгох учиртай. Энэ бол нэлээд нарийн мэргэжлийн асуудал л даа.
Ер нь бол шүүх зөвхөн хууль ёсны дагуу үүссэн эрхийг л хамгаалж сэргээх ёстой юм. Жишээлбэл, хулгайлсан машиныг хурааж авах гэхээр миний эрхийг зөрчлөө гэдэггүй биз дээ. “Засгийн газар хуулийн дор ажиллахгүй ээ” гэж хэн ч хэлэхгүй байх. Үндсэн хуулийн цэц хуулийн хяналтыг хэрэгжүүлдэг гэж хэлэх байх, үгүй юм. Тэнд зөвхөн улс төрийн буюу Үндсэн хуулийн маргаан л хянагддаг. Тухайлбал, “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн хувьчлалын талаарх УИХ-ийн тогтоол хянагдсан гээ биз дээ. Ардчилсан, эрх зүйт төртэй болохоор зорьж буй улсын хувьд бүхий л төрийн байгууллагын салбар, мөчир болгон өөрийн гэсэн хуулийн зохицуулалтын дор ажиллах ёстой. Энэ маргаантай асуудлыг ярихын өмнө саяхны түүх сөхөх хэрэгтэй болно.
-Бидэнд энэ талаар туршлага байхгүй биз дээ, гаднын улсын туршлага юм уу?
-Үгүй, бидний туршлага. 2004 оны УИХ-ын сонгуулиар Эх орон нам, Ардчилсан нам эх орон - Ардчилал гэсэн эвсэл болж оролцож, олонх болоод Засгийн газар байгуулсан. Эх орон эвслээс “Эрэл” компанийн гэгддэг Б.Эрдэнэбат, И.Эрдэнэбаатар нар Засгийн газрын гишүүн болсон байдаг. Удалгүй 2004 оны сүүлч, 2005 оны эхээр хоёр нам эвсэл задарсан. Засгийн газар нэг кабинет болж ажиллах ёстой шүү дээ. Гэтэл эвслийн задарлаас болоод улс төрийн сөрөг хүчний байр суурийг илэрхийлэх болсон, нэгдмэл байж чадахгүй гэсэн үндэслэлээр тухайн үеийн Ерөнхий сайд Эх орон намаас Засгийн газарт орсон хоёр гишүүнийг огцруулах саналыг гаргасан байдаг. Гэтэл нөгөө хоёр сайд нь Ерөнхий сайдын шийдвэрийг захиргааны хэргийн шүүхэд өгсөн.
Тэр үед захиргааны хэргийн шүүх дөнгөж шинээр байгуулагдаж байсан үе. Бүх юм шинэ, туршлага ч дутмаг байлаа бидний. Тиймээс уг нэхэмжлэлийг хүлээж авч, захиргааны хэрэг үүсгэсэн байдаг. Ингээд Их хурал, Засгийн газар, шүүхийн хооронд асуудал үүссэн, яг л өнөөдрийн дүр зураг шиг. Тодруулбал, Захиргааны хэргийн шүүх Засгийн газрын шийдвэр гаргах үйл ажиллагаанд оролцлоо.
Дэлгэрэнгүй ЭНД дарж үзнэ үү!
